NASA astronotların hayatıyla Rus ruleti mi oynuyor ve Ay görevi neden büyük bir risk taşıyor

NASA’nın 1970’li yıllardan sonra Ay çevresine insan göndereceği ilk görev olan Artemis II öncesinde, kurumun emektar mühendislerinden sarsıcı bir uyarı geldi. Orion uzay aracının ısı kalkanındaki teknik kusurların hayati tehlike yarattığını savunan uzmanlar, yaklaşan fırlatmanın büyük bir felakete davetiye çıkarabileceğini iddia ederek uzay ajansını sert bir dille eleştirdi.

Amerika Birleşik Devletleri Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Apollo programından yarım asır sonra yeniden insanlığı Ay’a taşımaya hazırlanıyor. Mart ayında fırlatılması planlanan Artemis II görevi, kamuoyunda uzun süredir hidrojen sızıntıları ve teknik ertelemelerle gündeme gelmişti. Ancak madalyonun diğer yüzünde, fırlatmanın kendisinden çok daha kritik bir güvenlik açığı olduğu öne sürülüyor: Orion uzay aracının ısı kalkanı.

NASA’da yaklaşık 20 yıl boyunca mühendislik yapan ve 2003 yılındaki Columbia faciasının ardından gerçekleştirilen ilk mekik uçuşunda görev alan eski astronot Charlie Camarda, mevcut tablonun korkutucu olduğunu savunuyor. Artemis II’nin bu haliyle insanlı bir uçuş için asla hazır olmadığını belirten Camarda, teknik risklerin göz ardı edildiğini ifade ediyor.

Isı kalkanındaki beklenmedik hasar ne anlama geliyor

Uzay araçlarının Dünya atmosferine yeniden girişi sırasında maruz kaldığı yaklaşık 3 bin derecelik sıcaklık, aracın alt kısmındaki koruyucu tabaka olan ısı kalkanı sayesinde bertaraf ediliyor. Orion kapsülünde kullanılan Avcoat isimli malzeme, kontrollü bir şekilde yanarak iç kabini korumak üzere tasarlandı. Ancak Kasım 2022’de insansız olarak gerçekleştirilen Artemis I görevi, mühendisleri şaşkına çeviren bir manzarayla sonuçlanmıştı.

Ay yörüngesinden dönen kapsülün ısı kalkanında, iniş sonrası yapılan incelemelerde 100’den fazla çatlak ve krater benzeri hasar tespit edildi. Uzay politikası uzmanı Wendy Whitman Cobb, kapsülün hızını düşürmek için yaptığı “sekme manevrası” sırasında aşırı yüke maruz kaldığını belirtse de, o dönemde yapılan açıklamalarda “Astronotlar olsaydı güvende olurlardı” denilerek endişeler yatıştırılmaya çalışılmıştı.

Columbia ve Challenger felaketleri yeniden mi yaşanacak

Charlie Camarda için bu durum sadece teknik bir arıza değil, acı bir tecrübenin tekerrürü niteliği taşıyor. Columbia kazasında yakın dostlarını ve sınıf arkadaşlarını kaybeden emektar mühendis, Artemis programında kullanılan ısı kalkanı tasarımının yapısal bir soruna sahip olduğunu öne sürüyor. Apollo döneminde tek parça olan koruyucu yapının, Artemis’te 186 ayrı bloktan oluşması Camarda’ya göre büyük bir zafiyet yaratıyor.

ABC Net’e konuşan Camarda, NASA’nın fiziksel sorunu tam olarak anlamadan ilerlediğini savunarak şu ifadeleri kullanıyor: “Bu araçla kesinlikle mürettebat uçurmamalıyız”. Camarda, geçmişteki facialardan ders çıkarılmadığını vurgulayarak, “Bir mürettebat daha kaybetmek istemiyorum” sözleriyle yetkililere sesleniyor.

NASA yönetimi teknik verilere ve analizlere güveniyor

Yükselen eleştirilere rağmen NASA cephesinde güven tazeleme çabaları sürüyor. Kurum tarafından Mayıs 2024’te yayımlanan rapor, Artemis II için uçuş profilinin değiştirildiğini ortaya koydu. Yeni plana göre kapsül, atmosfere “çift sekme” yerine doğrudan giriş yapacak. Bu değişikliğin, ısı kalkanının yüksek sıcaklığa maruz kalma süresini azaltarak hasarı minimize etmesi bekleniyor.

NASA yöneticisi Jared Isaacman, Orion ve ısı kalkanına olan güveninin tam olduğunu belirterek, bu güvenin “titiz analizlere ve süreci veriye dayalı şekilde takip eden mühendislerin çalışmalarına” dayandığını açıkladı. Görev uzmanlarından Christina Koch da mühendislerin mürettebatın güvenliği için her detayı düşündüğünü ve sisteme inandığını ifade etti.

Uzmanların son uyarısı Dersimizi almadık

Isı kalkanı uzmanı Ed Pope gibi pek çok isim, NASA’nın tasarım sorununu çözmek yerine “yeterince ilgili olmayan testlerle” vakit kaybettiğini düşünüyor. Takvim ve maliyet baskısı nedeniyle Artemis II’de köklü bir tasarım değişikliğine gidilmemesi, eleştirilerin dozunu artırıyor. NASA, ancak Artemis III görevinde güncellenmiş bir kalkan tasarımı kullanacağını doğruladı.

Charlie Camarda, Challenger ve Columbia faciaları öncesinde de benzer uyarıların yapıldığını ancak “bilinen sorunlara rağmen” uçuşların devam ettirildiğini hatırlatıyor. Camarda’nın son uyarısı ise tarihe geçecek nitelikte: “Columbia da olmamalıydı, Challenger da. Eğer Artemis II’yi mürettebatla uçurursak, Rus ruleti oynarız. Dersimizi almadık.”