Market rafları doluyken neden gıdaya erişimimiz tamamen kesilebilir

Modern gıda sistemi artık sadece tarlalardan ve çiftliklerden gelen ürünlere değil, tamamen veritabanlarına ve algoritmalara bağımlı bir yapıya dönüştü. Süpermarket raflarının dolu görünmesi sizi yanıltmasın; dijital sistemlerde yaşanacak bir aksaklık, fiziksel olarak var olan gıdayı bir anda “erişilemez” hale getirebilir mi? İşte gıda güvenliğini tehdit eden yeni ve dijital felaket senaryosunun korkutan detayları.

Gıda arzı konusundaki geleneksel endişeler yerini modern bir dijital kırılganlığa bırakıyor. Yapılan yeni analizler, gıda tedarik zincirinin artık topraktan ziyade veritabanları tarafından yönetildiğini ortaya koyuyor. Bu durum, yüzeyde kusursuz işleyen bir düzen gibi görünse de sistemin derinliklerinde büyük bir risk barındırıyor. Uzmanlar, gıdanın fiziksel varlığının artık tek başına bir anlam ifade etmediği bir döneme girdiğimizi belirtiyor.

Dijital olarak görünmeyen gıda yenemez

Durham Üniversitesi’nden işletme alanında araştırmacı Mohammed F. Alzuhair, The Conversation’da kaleme aldığı yazıda meselenin ciddiyetini çarpıcı bir ifadeyle özetliyor: “DİJİTAL OLARAK GÖRÜNMEYEN GIDA YENEMEZ” Bu yaklaşım, modern lojistiğin gıdayı nasıl bir veri paketine dönüştürdüğünü gösteriyor.

Alzuhair, sistemin işleyişindeki katılığı şu sözlerle açıklıyor: “Günümüzde gıda maddeleri, tedarik zinciri boyunca ancak dijital sistemler (platformlar ve otomatik onay mekanizmaları) tarafından tanındığı sürece hareket edebiliyor. Eğer dijital bir sistem bir sevkiyatı onaylayamazsa; o gıda sigortalanamaz, satılamaz, dağıtılamaz ve pratikte ‘kullanılamaz’ hale gelir.” Bu durum, siber saldırıların veya teknik arızaların sadece dijital verileri değil, doğrudan sofralarımızı hedef aldığını kanıtlıyor.

Kararı artık insanlar değil yapay zeka veriyor

Sistemin en zayıf noktalarından biri, kritik kararların artık insanlar tarafından değil, sorgulanamayan ve şeffaf olmayan yapay zeka sistemleri tarafından alınması olarak görülüyor. Verimlilik artışı sağlamak amacıyla tasarlanan bu algoritmalar, beklenmedik bir kriz anında esneklik gösteremiyor. Üstelik şirketler, maliyetleri düşürmek adına sistemin çökmesi durumunda devreye girecek kağıt üzerindeki işlemleri ve manuel yedekleme prosedürlerini tamamen ortadan kaldırmış durumda.

ABD’de market zincirlerine yapılan son siber saldırılar, bu tehlikenin sadece bir teori olmadığını gösterdi. Fiziksel stoklar depolarda hazır beklese de dijital sistemler çalışmadığı için online siparişler ve teslimatlar tamamen durma noktasına geldi. Bu durum, gıda güvenliğinin artık bir üretim sorunu olmaktan çıkıp bir “yetkilendirme” sorununa dönüştüğünü simgeliyor.

Hayalet depolar ve personel eksikliği

2021 yılında dev et üreticisi JBS Foods’a yapılan fidye yazılımı saldırısı, dijital bağımlılığın ne kadar tehlikeli olabileceğini tüm dünyaya gösterdi. Tesislerde hayvanlar, personel ve altyapı her zamanki gibi yerli yerindeydi; ancak dijital onay sistemleri çöktüğü için tüm operasyonlar anında durdu. Dijital kayıtlar ile fiziksel gerçeklik arasındaki fark açıldığında, sistemi kurtarmak için sadece 72 saatlik bir manuel müdahale penceresi bulunuyor.

Ancak asıl sorun, bu müdahaleyi yapacak kimsenin kalmamış olması. Alzuhair, bu noktada büyük bir uyarıda bulunuyor: “Sektördeki en büyük risklerden biri, personelin artık sistemleri “manuel olarak geçersiz kılma” eğitimi almaması. Şirketler maliyetten kaçınmak için insan faktörünü süreçten çıkarıyor” Bu durum, sistem çöktüğünde kamyonlar gıda yüklü olsa bile, dijital izin kodları çalışmadığı için şoförlerin eli kolu bağlı bir şekilde beklemek zorunda kalacağı anlamına geliyor.